Zabytki Dawne warownie i mury

Zamek Krzyżacki w Toruniu (ruiny)

Gdy spaceruję po Toruniu ze znajomymi z innych miast, najchętniej prowadzę ich w miejsce, które idealnie pokazuje przekorny charakter torunian. Poznaj unikalne ruiny warowni, która została dosłownie zmieciona z powierzchni ziemi przez rozzłoszczonych mieszkańców.

Poznaj historię zburzenia Gdzie to jest?

Data ostatniej modyfikacji: 29.07.2026

Ruiny Zamku Krzyżackiego w Toruniu
Ruiny Zamku Krzyżackiego w Toruniu - gdanisko (fot. własna)

Dla większości osób słowa „zamek krzyżacki” przywołują na myśl potężne, nienaruszone twierdze w Malborku, Golubiu-Dobrzyniu czy Radzyniu Chełmińskim. Jednak zamek krzyżacki w Toruniu – a dokładniej jego malownicze ruiny – to coś zupełnie wyjątkowego na mapie atrakcji naszego miasta. Te otoczone zielenią pozostałości XIII-wiecznej warowni są nie tylko świadkiem średniowiecznego oręża, ale przede wszystkim pamiątką przełomowego momentu, w którym mieszkańcy toruńskiej Starówki powiedzieli surowym zakonnikom stanowcze „dość” i zrównali krzyżacką twierdzę z ziemią.

Fakty i historia

Dlaczego ten zamek był inny? Nietypowy plan podkowy

Zakon Krzyżacki buduje swoją pierwszą warownię na Ziemi Chełmińskiej właśnie w Toruniu w połowie XIII wieku. Z czasem rozbudowano ją w potężny kompleks, którego zamek główny podlegał ciągłej modernizacji aż do XIV wieku.

Co ciekawe dla pasjonatów architektury, zamek główny nie powstał na planie czworoboku, ale na planie zamkniętej podkowy z kamienia i cegieł. Wokół niego funkcjonowały prężnie rozwijające się przedmurza i przedzamcza. Była to niemal samowystarczalna osada.

W najbliższym sąsiedztwie zamku ulokowano między innymi:

XIII w.
Budowa pierwszej warowni
1454
Rok zburzenia przez mieszczan
Podkowa
Nietypowy plan zamku głównego
1966
Prace archeologiczne i odgruzowanie
Przełomowy moment

1454 rok: Dzień, w którym torunianie wymazali zamek z planszy

Toruńczycy przez dekady znosili surowe rządy zakonu i ograniczenia handlowe. Cząstki gniewu zbierały się powoli, aż wreszcie w roku 1454 wybuchło powstanie antykrzyżackie. Zamek został zdobyty i zniszczony przez mieszczan toruńskich.

I w tym momencie wydarzyło się coś niezwykłego: zamiast zająć warownię i uczynić z niej swoją siedzibę, postanowili całkowicie ją zburzyć! Wysadzono potężną wieżę i rozebrano ceglane mury niemal do samych fundamentów. Chodziło o to, by Krzyżacy nigdy więcej nie mieli możliwości powrotu do miasta. Dopiero wiele wieków później, w 1966 roku, nastąpiły wielkie prace archeologiczne, dzięki którym odkopano ruiny zamku krzyżackiego i oczyszczono teren.

Co przetrwało?

Co przetrwało do dziś? Tajemnicze Gdanisko i młyny

Kiedy dziś wchodzisz na teren ruin, w oczy od razu rzuca się najlepiej zachowana część zamku, czyli gdanisko. To wysoka, potężna wieża wysunięta poza główny obwód zamku, połączona z nim długim gankiem wspartym na arkadach. Choć pełniła funkcje obronne, jej podstawowa rola była sanitarna (służyła jako ustęp).

Oprócz gdaniska zachowały się również pobliskie budynki dawnych młynów, które dzisiaj pełnią prestiżowe funkcje hotelowo-gastronomiczne.

Gdanisko Zamku Krzyżackiego w Toruniu
Gdanisko Zamku Krzyżackiego w Toruniu (fot. własna)
Dawne młyny Zamku Krzyżackiego
Dawne młyny Zamku Krzyżackiego w Toruniu, widok obecny (fot. własna)
Brama Zamku Krzyżackiego w Toruniu
Brama Zamku Krzyżackiego w Toruniu (fot. własna)
Makieta Zamku Krzyżackiego
Makieta Zamku Krzyżackiego w Toruniu, dostępna w zamku (fot. własna)
Ruiny Zamku Krzyżackiego
Ruiny Zamku Krzyżackiego w Toruniu (fot. własna)
Lokalne legendy

Anegdoty o zamkowym kucharzu i krzyżackim błaźnie

Z ruinami zamku wiąże się kilka opowieści, które od lat wywołują uśmiech u zwiedzających, a lokalni przewodnicy chętnie się nimi dzielą.

Kucharz Jordan i latająca łyżka

Legenda mówi o zamkowym kucharzu nazwiskiem Jordan, który pomógł torunianom w 1454 roku. Gdy wielka zamkowa wieża wylatywała w powietrze od podłożonego prochu, potężny wybuch wyrzucił kucharza aż na mury miejskie — i to z wielką chochlą w dłoni! Wylądował bezpiecznie, a jego łyżka przeszła do miejskich legend.

🃏 Błazen na gdanisku: Inna anegdota głosi, że podczas niszczenia zamku, jedyną osobą, która znajdowała się jeszcze w środku, był krzyżacki błazen. Śmiał się z torunian z dachu gdaniska, nie wierząc, że zdołają obalić mury. Gdy konstrukcja zaczęła się walić, zjechał po gruzach wprost do zamkowej fosy!

Wskazówka mieszkańca

Moja osobista rada na udane zdjęcia

Wieczorny klimat ruin

Jako mieszkaniec podpowiem Ci jedno ważne rozwiązanie: warto w to miejsce przybyć również po zmroku. Niezwykle oświetlone mury i ruiny zamku krzyżackiego pięknie komponują się na pamiątkowych fotografiach z Torunia. Spacer po fosie, gdy po jednej stronie masz iluminowane gdanisko, a po drugiej dawne młyny, to niesamowite wrażenie.

Archiwalne zdjęcia

Ruiny Zamku Krzyżackiego na starych fotografiach

Zobacz, jak ruiny zamku oraz słynne gdanisko wyglądały na starych pocztówkach i rycinach ze zbiorów Kujawsko-Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.

Źródło i prawa do grafiki: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa, domena publiczna.

Planowanie wizyty

Gdzie dokładnie znajdziesz Zamek Krzyżacki?

Ruiny zamku znajdują się pomiędzy Starym a Nowym Miastem, tuż obok Wisły i wschodniego brzegu murów miejskich.

Informacje praktyczne

Ul. Przedzamcze 3, Toruń (wejście od strony Wisły lub ul. Podmurnej)
Zwiedzanie dziedzińca, gdaniska i podziemi odbywa się w ramach biletowanego wstępu do muzeum.
Krótki spacer wzdłuż murów od strony Bramy Mostowej.
Pytania i odpowiedzi

Najczęstsze pytania o Zamek Krzyżacki

Dlaczego zamek krzyżacki w Toruniu jest zburzony?

Zamek został zdobyty i zniszczony przez samych mieszczan toruńskich w czasie powstania antykrzyżackiego w 1454 roku. Torunianie rozebrali go, by Krzyżacy nigdy więcej nie mogli z niego zagrażać miastu.

Kiedy zbudowano zamek krzyżacki w Toruniu?

Zakon Krzyżacki rozpoczął budowę swojej pierwszej warowni na Ziemi Chełmińskiej w Toruniu w połowie XIII wieku, a zamek podlegał rozbudowie aż do XIV wieku.

Jaki kształt miał zamek krzyżacki w Toruniu?

W przeciwieństwie do typowych zamków krzyżackich, zamek główny w Toruniu powstał z kamienia i cegieł na nietypowym planie zamkniętej podkowy.

Czym jest gdanisko przy zamku krzyżackim?

Gdanisko to wysunięta poza mury obronne wieża o przeznaczeniu sanitarnym (ustępowa), która do dziś jest najlepiej zachowaną częścią ruin zamku w Toruniu.

Kiedy odkopano ruiny zamku w Toruniu?

Dopiero w 1966 roku przeprowadzono prace archeologiczne, dzięki którym odkopano ruiny i oczyszczono teren zamku.

Co znajdowało się na przedzamczu?

Niedaleko zamku głównego lokowały się młyny, staw rybny komtura, spichlerze, browar, stajnie, kuźnia oraz mennica.

Gdzie iść dalej?

Zostawiamy za sobą pozostałości po krzyżackim panowaniu i ruszamy w stronę uliczki, która bezpośrednio przylegała do dawnych obwarowań Starego Miasta. Przed nami klimatyczna ulica Podmurna!

Ulica Podmurna

Przejdź do kolejnego kroku naszej wędrówki po Toruniu prosto na ulicę Podmurną.

Powrót do Bramy Mostowej

Wróć nad rzekę do najbardziej znanej toruńskiej bramy miejskiej.

Wróć do przewodnika

Wybierz kolejną atrakcję i kontynuuj zwiedzanie Starówki

Historia Torunia

Oś czasu i pełne dzieje miasta od 1233 roku