Jako mieszkaniec Torunia mijam te miejsca niemal codziennie, a nasza starówka wciąż mnie zachwyca. Najpopularniejsze rzeźby – od dostojnego Kopernika, przez legendarnego Flisaka, aż po kochanego przez dzieciaki psa Filusia – znajdują się w ścisłym centrum Starego Miasta. Przygotowałem dla Was praktyczny poradnik z perspektywy lokalnego pomnikowego szlaku, który idealnie nadaje się na bezpłatny spacer i odkrywanie miejskich tajemnic.

Mieszkanie w Toruniu ma jeden wielki plus – historyczne piękno mamy na wyciągnięcie ręki. Kiedy tylko mam wolną chwilę, uwielbiam spacerować gotyckimi uliczkami i obserwować, jak turyści odkrywają nasze lokalne skarby. Wielki urok nadają starówce rozsiane po całym mieście rzeźby oraz elementy tzw. małej architektury, które doskonale wtapiają się w codzienne życie Torunia. Nie znajdziecie tu barier czy ogrodzeń. Co krok potykamy się o niesamowite opowieści, z których część wywołuje ogromny uśmiech, zwłaszcza u najmłodszych. No bo jak nie polubić Psa Filusia, przekornego osiołka czy ukrytego w zaułku toruńskiego smoka?

Jak najlepiej zwiedzać nasz szlak pomnikowego? Kilka rad od lokalnego:

• Wszystko przejdziecie na piechotę: Ponieważ mieszkam tu od lat, wiem doskonale, że całą trasę między kluczowymi figurami można pokonać spokojnym, spacerowym krokiem w niecałą godzinę. To idealna opcja na szybkie poznanie klimatu miasta.
• Dotykajcie figurek śmiało – to przynosi szczęście! Niemal każda toruńska rzeźba ma swój mały sekret. Przechodząc obok, warto potrzeć konkretny element z brązu. Jako mieszkańcy dobrze wiemy, które miejsca są już od tego dosłownie wypolerowane na błysk!
• Idealny plan na spacer z dziećmi (i aparatem): Nasze figurki nie stoją na niedostępnych cokołach. Można do nich podejść, usiąść obok czy zrobić sobie pamiątkowe, naturalne zdjęcie bez sztucznego dystansu.

💡 Moja lokalna wskazówka: Jeśli chcecie poczuć prawdziwą magię Torunia bez tłumów, wybierzcie się na ten spacer wcześnie rano. Kiedy miasto dopiero się budzi, słońce pięknie oświetla ceglane mury, a wokół rzeźby Kopernika panuje błogi spokój, starówka wygląda najpiękniej.

Gdzie stoi i jak znaleźć pomnik Mikołaja Kopernika?

Najsłynniejszy pomnik Mikołaja Kopernika w Toruniu znajduje się na Rynku Staromiejskim, tuż przy wieży Ratusza Staromiejskiego. Odlana z brązu figura upamiętnia wybitnego astronoma od 1853 roku i stanowi najważniejszy punkt orientacyjny oraz tradycyjne miejsce spotkań na toruńskiej starówce.

Dla nas, mieszkańców, pomnik Kopernika to po prostu popularny „Kopiec” – legendarne miejsce, pod którym umawiamy się ze znajomymi. Trudno wyobrazić sobie jakąkolwiek wycieczkę do Torunia bez pamiątkowego zdjęcia w tym miejscu. Monument ma już swoją piękną historię, bo zdobi rynek od ponad 170 lat. Warto podejść bliżej i przyjrzeć się łacińskiemu napisowi na cokole, który w tłumaczeniu oznacza: „Mikołaj Kopernik torunianin, ruszył Ziemię, zatrzymał Słońce i Niebo”.

Co ciekawe, jako torunianie wiemy, że to nie jedyne miejsce w mieście, gdzie możecie spotkać naszego astronoma. Jeśli macie ochotę na dłuższy spacer, polecam Wam dwa kolejne punkty:

• Najstarsze popiersie (z 1766 roku): Znajdziecie je ukryte wewnątrz Katedry św. Janów – warto tam zajrzeć przy okazji zwiedzania wnętrz.
• Pomnik „Helios” na Placu Rapackiego: Charakterystyczna, przestrzenna rzeźba przedstawiająca układ heliocentryczny, która powstała w 1973 roku z okazji hucznych obchodów 500. rocznicy urodzin Kopernika.

👀 Ciekawostka od mieszkańca: Przyjrzyjcie się uważnie dłoniom Kopernika. W lewej trzyma astrolabium, ale to jego uniesiony palec prawej ręki wskazuje niebo. W Toruniu mamy też tradycję, że z okazji ważnych wydarzeń (np. juwenaliów czy sukcesów sportowych) studenci i mieszkańcy przebierają Mikołaja w najróżniejsze stroje – od koszulek meczowych po czapki świętego Mikołaja!

Kim był toruński Flisak i gdzie szukać jego pomnika?

Słynny pomnik i fontanna Flisaka znajduje się na Rynku Staromiejskim w Toruniu, tuż obok zachodniej pierzei Ratusza Staromiejskiego. Odlana z brązu rzeźba z 1914 roku przedstawia młodzieńca grającego na skrzypcach, otoczonego przez mosiężne żaby. Monument nawiązuje do dawnych tradycji flisackich na Wiśle oraz popularnej miejskiej legendy.

Zaraz po Koperniku, fontanna z Flisakiem to chyba najbardziej tętniące życiem miejsce na rynku, zwłaszcza w upalne dni. Ta piękna, brązowa rzeźba ma już ponad sto lat. Co ciekawe, na początku wcale nie stała w tym miejscu – pierwotnie odsłonięto ją na dziedzińcu Ratusza, a dopiero z czasem Flisak przeniósł się na zewnątrz, by cieszyć oko przechodniów. Pomnik ma ogromne znaczenie dla historii naszego miasta, bo przypomina o czasach, gdy Wisła była głównym traktem handlowym, a Toruń – ważnym portem rzecznym, do którego spływały towary z całej Polski.

Z tym miejscem wiąże się też jedna z moich ulubionych toruńskich legend, którą jako mieszkańcy opowiadamy każdemu, kto odwiedza miasto. Według podań, Toruń nawiedziła kiedyś gigantyczna plaga żab. Miasto było bezradne, aż pojawił się młody flisak o imieniu Iwo. Zaczął grać na swoich skrzypcach tak pięknie, że zauroczone płazy zaczęły wyskakiwać ze swoich kryjówek i posłusznie poszły za nim poza mury miasta, prosto na podmokłe tereny dzisiejszego Mokrego.

🐸 Złap żabę za grzbiet (wskazówka mieszkańca): Kiedy będziecie przy fontannie, przyjrzyjcie się żabom u stóp Flisaka. Są niesamowicie błyszczące! Tradycja mówi, że potarcie grzbietu jednej z żabek i pomyślenie życzenia sprawia, że na pewno się ono spełni. Dzieciaki potrafią spędzić tu mnóstwo czasu, wybierając swoją „szczęśliwą” żabę, a przy okazji to świetny moment na chwilę odpoczynku przy szumie wody.

Gdzie w Toruniu mieszka Pies Filuś i jak do niego trafić?

Słynny pomnik Psa Filusia znajduje się na rogu Rynku Staromiejskiego i ulicy Chełmińskiej w Toruniu. Ta niezwykle sympatyczna, niewielka rzeźba z brązu została odsłonięta w 2005 roku, by upamiętnić wybitnego rysownika Zbigniewa Lengrena. Przedstawia ona wiernego czworonoga pilnującego melonika i parasola swojego właściciela, profesora Filutka.

Gdybym miał wskazać jeden pomnik w Toruniu, który budzi najwięcej czystej radości, bez wahania wybrałbym Filusia. Choć należy do jednych z młodszych obiektów na naszej starówce (odsłoniliśmy go w 2005 roku, dokładnie w 86. rocznicę urodzin artysty), to błyskawicznie stał się pełnoprawnym symbolem miasta. Rzeźba powstała jako hołd dla Zbigniewa Lengrena – genialnego rysownika i karykaturzysty, który spędził w Toruniu swoje młodzieńcze lata i studiował na naszym uniwersytecie. To właśnie on stworzył kultowy komiks o przygodach profesora Filutka i jego wiernego psa, który przez dekady bawił Polaków na łamach "Przekroju".

Kompozycja tej rzeźby jest po prostu genialna w swojej prostocie i idealnie wkomponowuje się w bruk ulicy Chełmińskiej. Filuś siedzi cierpliwie, trzymając w pysku charakterystyczny melonik profesora, a obok, o starą latarnię, oparty jest parasol, którego czworonóg pilnuje z ogromnym zaangażowaniem.

🐶 Magiczne zaklęcia Filusia (zdradza mieszkaniec): Jako torunianie dobrze znamy „instrukcję obsługi” tego pomnika, bo potarcie każdego elementu przynosi inne szczęście! Przekażcie to swoim bliskim podczas spaceru:
• Pociągnięcie za ucho Filusia przynosi ogólne szczęście i pomyślność.
• Dotknięcie jego ogona zwiastuje wielką, prawdziwą miłość.
• Z kolei pogłaskanie melonika ma pomóc w zdaniu ważnych egzaminów (studenci z UMK przed sesją robią to masowo!).
Nic dziwnego, że te trzy miejsca błyszczą w słońcu z daleka!

Toruński Osiołek – urocza rzeźba czy dawny pręgierz?

Pomnik toruńskiego osiołka stoi na Rynku Staromiejskim, u zbiegu z ulicą Żeglarską. Odsłonięta w 2007 roku rzeźba z brązu nawiązuje do dawnego pręgierza, który służył do karania mieszkańców i strażników miejskich aż do 1797 roku. Dziś to jedna z najpopularniejszych, interaktywnych atrakcji starówki.

Kiedy spaceruje się po rynku, ten mosiężny osiołek od razu rzuca się w oczy i rzadko kiedy stoi pusty. Prawda jest jednak taka, że choć dzisiaj wzbudza same pozytywne emocje, jego historia ma w sobie sporo dawnego, surowego rygoru. Pomnik powstał na pamiątkę prawdziwego pręgierza, który stał w sercu Torunia przez długie wieki, zanim ostatecznie rozebrano go pod koniec XVIII wieku.

W dawnych czasach prawo w Toruniu było niezwykle surowe, a ten niepozorny zwierzak służył do wymierzania kar za mniejsze i większe przewinienia. Jak to wyglądało w praktyce?

• Drewniany pierwowzór: Oryginalny pręgierz był wykonany z drewna, a na jego ostrym grzbiecie montowano grubą, metalową blachę.
• Kto na nim lądował? Sadzano na nim złoczyńców, oszustów oraz niesfornych strażników miejskich, którzy na przykład zaspali na nocnej warcie lub zaniedbali swoje obowiązki.
• Dodatkowy ciężar: Aby kara była bardziej dotkliwa, delikwentowi siedzącemu na ostrym grzbiecie przywiązywano do nóg ciężkie ołowiane ciężary, a cała egzekucja odbywała się na widoku publicznym, ku przestrodze innych.

📸 Wskazówka od mieszkańca: Dzisiejszy osiołek z brązu na szczęście nikogo już nie karze! Wręcz przeciwnie – jego grzbiet jest idealnie gładki, ponieważ stał się ulubionym miejscem do robienia pamiątkowych zdjęć. Turyści, a zwłaszcza dzieciaki, uwielbiają na niego wsiadać. Jeśli chcecie poczuć, jak ostre krawędzie musieli znosić dawni torunianie, przyjrzyjcie się z bliska jego grzbietowi – rzeźbiarz celowo odtworzył tam charakterystyczną, metalową listwę!

Kim jest „Zielona Dama” i gdzie skrywa się toruńska Piernikarka?

Uroczy pomnik toruńskiej Piernikarki znajdziecie na skrzyżowaniu ulic Królowej Jadwigi i Małe Garbary, na deptaku prowadzącym ku Nowemu Miastu. Odsłonięta w 2011 roku brązowa rzeźba wyróżnia się nietypowym, zielonym kolorem greckiej patyny i przedstawia kobietę z koszem tradycyjnych katarzynek, której towarzyszy mały piesek.

Mijając ten pomnik niemal codziennie w drodze na Nowe Miasto, uwielbiam patrzeć, jak turyści zatrzymują się przy nim z lekkim zaskoczeniem. Dlaczego? Ponieważ nasza Piernikarka jest cała... zielona! Przez ten charakterystyczny wygląd zyskała wśród nas, mieszkańców, sympatyczny przydomek „Zielonej Damy”. Autorem tej naturalnej wielkości figury jest lokalny toruński rzeźbiarz, Tadeusz Porębski. Kobieta spieszy przed siebie, trzymając w lewej ręce kosz po brzegi wypełniony najsłynniejszymi toruńskimi piernikami – kultowymi „katarzynkami”.

Lokalizacja, w której ustawiono pomnik, ma ogromne znaczenie historyczne i nie jest dziełem przypadku. Dokładnie w tych rejonach, przy pobliskiej ulicy Strumykowej, już w 1760 roku działała słynna fabryka pierników rodziny Weese. Zaplecze tego wielkiego, zabytkowego zakładu sięgało właśnie aż do ulicy Małe Garbary. Rzeźba stanowi więc piękne nawiązanie do wielowiekowych tradycji rzemieślniczych, z których Toruń słynie na całym świecie.

🐕 Uroczy detal, który łatwo przegapić (wskazówka od mieszkańca): Większość osób robi sobie zdjęcie z samą Piernikarką, ale spójrzcie nieco niżej, na dół jej długiej spódnicy. Zauważycie tam małego, mosiężnego pieska, który psotnie szarpie swoją panią za suknię! Choć to stosunkowo młody pomnik na mapie Torunia, to idealnie dopełnia klimat tej części starówki i zawsze wywołuje uśmiech na twarzach dzieciaków.

Toruńska Przekupka – dlaczego warto zajrzeć na Rynek Nowomiejski?

Na Rynku Nowomiejskim, w samym sercu dawnej części handlowej miasta, czeka na Was sympatyczna rzeźba Toruńskiej Przekupki. Odsłonięty w 2011 roku pomnik z brązu przedstawia kobietę w towarzystwie gęsi i z koszem pełnym jaj, przypominając o targowej przeszłości tego placu, która sięga średniowiecza.

Kiedy spaceruję po Rynku Nowomiejskim, Przekupka wydaje się tak naturalnie wpisana w ten krajobraz, że niemal spodziewam się usłyszeć od niej zaproszenie na świeże zakupy. To jedna z tych rzeźb, które – podobnie jak Flisak czy Filuś – tworzą bardzo bezpośrednią, przyjazną relację z mieszkańcami i turystami. Siedzi wygodnie na ławce, pilnując swoich dóbr z uśmiechem na twarzy, co czyni ją jednym z najbardziej fotogenicznych punktów w tej części miasta.

Warto zwrócić uwagę na detale, które wyrzeźbił artysta – widać tam nie tylko kosz pełen jaj, ale też tradycyjną wagę oraz zasobną sakwę u boku. Wszystko to jest hołdem dla toruńskich kupców, którzy przez stulecia kształtowali bogactwo naszego miasta. Rynek Nowomiejski był niegdyś niezależnym miastem, które rywalizowało ze Starym Miastem, a handel był fundamentem tej rywalizacji.

🌟 Wskazówka od mieszkańca: Jeśli chcecie mieć najlepsze zdjęcie z Przekupką, siadajcie śmiało na ławce tuż obok niej! To chyba najwygodniejszy "pomnik" w Toruniu – idealny na chwilę oddechu z kawą po długim spacerze między zabytkowymi kościołami Nowego Miasta. Pamiętajcie też, żeby po drodze zajrzeć do pobliskich gotyckich świątyń, które moim zdaniem skrywają najpiękniejsze wnętrza w całym Toruniu.

Wózek z filmu "Prawo i Pięść" – filmowa pamiątka na Rynku Nowomiejskim

Rzeźba wózka na Rynku Nowomiejskim upamiętnia film "Prawo i Pięść" z 1964 roku w reżyserii Jerzego Hoffmana, który był kręcony w toruńskich plenerach. Ten nietypowy pomnik jest nie tylko hołdem dla polskiej kinematografii, ale także interaktywną instalacją – wbudowana pozytywka odgrywa słynną filmową melodię „Nim wstanie dzień”.

Kiedy przechadzam się po Rynku Nowomiejskim, wózek zawsze przyciąga wzrok swoim surowym, nieco melancholijnym wyglądem. Toruń od lat przyciąga ekipy filmowe ze względu na swoje gotyckie, autentyczne wnętrza, a "Prawo i Pięść" – zwane często polskim "westernem" – to bez wątpienia jeden z najważniejszych tytułów, które powstały w naszym mieście.

Wózek przypomina o burzliwych losach głównego bohatera filmu, a dla nas, mieszkańców, stał się stałym elementem miejskiego krajobrazu. To niesamowite, jak jeden przedmiot potrafi przenieść nas w czasie do lat 60. i przywołać atmosferę tamtych dni.

🎵 Moja wskazówka: Jeśli chcecie usłyszeć kultowe „Nim wstanie dzień”, nie zawsze wystarczy samo podejście do rzeźby. Mechanizm pozytywki jest delikatny i czasem potrzebuje chwili spokoju. Warto się zatrzymać, wsłuchać w gwar rynku i cierpliwie poczekać – dźwięk tej melodii w otoczeniu starych kamienic robi naprawdę piorunujące wrażenie, szczególnie o zmierzchu.

Pomnik Kargula i Pawlaka – filmowy akcent w Toruniu

Pomnik legendarnych bohaterów komedii "Kochaj albo rzuć" znajduje się tuż obok kina Cinema City, nieco poza ścisłym centrum Starego Miasta. Rzeźba przedstawia Władysława Hańczę i Wacława Kowalskiego w ich ikonicznych rolach, nawiązując do słynnej sceny obserwacji amerykańskiej codzienności z trzeciej części przygód Kargula i Pawlaka.

Choć pomnik Kargula i Pawlaka wymaga odrobinę dłuższego spaceru poza gotyckie mury starówki, jako mieszkaniec szczerze polecam tę wycieczkę. Ta scena z filmu "Kochaj albo rzuć" w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego to absolutna klasyka polskiego kina, a rzeźba – stojąca w bezpośrednim sąsiedztwie nowoczesnego kina – tworzy bardzo ciekawy kontrast między dawnym humorem a współczesną kulturą filmową.

W filmie bohaterowie z niedowierzaniem przyglądali się amerykańskiej rzeczywistości, która była dla nich zupełnie innym światem. W Toruniu postacie te "podziwiają" teraz neon wielosalowego kina, co nadaje pomnikowi drugie dno: film – niezależnie od epoki – zawsze pozostaje naszym oknem na inne, niecodzienne światy.

📸 Wskazówka od mieszkańca: To jedno z najlepszych miejsc na "filmowe" selfie w Toruniu! Jeśli chcecie poczuć się jak na planie filmowym, najlepiej przyjść tutaj wieczorem, gdy rozbłysną neony kina. Wtedy Kargul i Pawlak wyglądają najbardziej realistycznie, a klimat tego miejsca nabiera prawdziwie kinowego charakteru. To idealne zwieńczenie spaceru po toruńskich pomnikach!