Data ostatniej modyfikacji: 28.10.2026
Dlaczego toruński skansen to ewenement na mapie Polski i Europy?
Większość skansenów w Polsce leży z dala od dużych miast — żeby je odwiedzić, trzeba zaplanować osobną wyprawę samochodem. W Toruniu jest zupełnie inaczej! Nasz Park Etnograficzny powstał w samym sercu miasta, na zielonych stokach dawnego Bastionu św. Wawrzyńca (zwanego niegdyś Kocim Ogonem), tuż obok nowoczesnej sali koncertowej CKK Jordanki, Centrum Sztuki Współczesnej i Rynku Nowomiejskiego.
Dzięki takiemu położeniu podczas jednego spaceru po atrakcjach Torunia możesz w kilka minut przenieść się ze świata zamożnych hanzeatyckich kupców do zupełnie innej rzeczywistości — codziennego życia dawnych rolników, kowali, młynarzy, bartników i rybaków z północnej Polski. Wybierz interesującą Cię sekcję poniżej lub skorzystaj z interaktywnego planu po prawej stronie:
Skansen w Toruniu: jakie zabytkowe chaty, młyny i warsztaty tu zobaczysz?
Na pofałdowanym, liczącym 1,7 hektara terenie Parku Etnograficznego zgromadzono 19 autentycznych obiektów architektury ludowej z XVIII, XIX i początku XX wieku. Żaden z tych budynków nie jest współczesną makietą — wszystkie zostały pieczołowicie rozebrane w swoich macierzystych wsiach na Kujawach, Kaszubach, Kociewiu, w Borach Tucholskich, na Ziemi Chełmińskiej oraz Ziemi Dobrzyńskiej, przewiezione do Torunia i złożone na nowo z zachowaniem oryginalnych ciesielskich zaciosów.
Wokół zagród wytyczono tradycyjne wiejskie drogi, postawiono drewniane płoty i kapliczki, a w przydomowych ogródkach wiosną i latem kwitną dawne odmiany kwiatów, ziół i warzyw. Oto najciekawsze obiekty, do których koniecznie trzeba zajrzeć:
1. Wiatrak typu „koźlak” z Wójtówki i młyn wodny ze Strzyg
Górujący nad wzgórzem bastionowym drewniany wiatrak koźlak z 1896 roku (przeniesiony z kujawskiej wsi Wójtówka) to ulubiony punkt wszystkich wycieczek! Przez otwartą furtkę u dołu możesz zajrzeć pod spód budynku i zobaczyć grubą sosnową oś („nogę”), wokół której młynarz obracał cały budynek w stronę wiatru. Z kolei niżej, nad wodą, stoi zabytkowy młyn wodny z początku XX wieku ze Strzyg na Ziemi Dobrzyńskiej.
2. Bezkominowa „kurna chałupa” z Lasek i chata z Suchej
Prawdziwy unikat! Kurna chałupa ze wsi Laski w Borach Tucholskich nie posiada komina — dym z otwartego paleniska uchodził w niej prosto na izbę i strych, a małe okienka zamiast szklanych szyb mają wprawione błony z wołowych pęcherzy. Tuż obok stoi zamożniejsza chata z Suchej z przydomową kapliczką Matki Boskiej Różańcowej.
3. Bielona zagroda kujawska z Rakutowa i chata ze Skórzenna
W pełnej zagrodzie kujawskiej wyróżnia się pobielona wapnem chałupa z gliny („glinianka”) z Rakutowa koło Kowala z bogato urządzoną izbą świąteczną. Z kolei chałupa kociewska ze Skórzenna (poł. XIX w.) zachwyca podcieniem wnękowym, kwiecistymi okiennicami oraz wnętrzem podzielonym między trzy pokolenia — w izbie dziadków zobaczysz autentyczny warsztat rogarski i malowane meble z lat 60. XIX wieku!
4. Zagroda kaszubska, kuźnia z Jastrzębia i barka rybacka
W zagrodzie kaszubskiej zobaczysz chałupę z wyciętymi w szczycie serduszkami i ozdobnymi „pazdurami” na dachu, ziemną piwniczkę, ule i gołębnik. Nieopodal czeka kuźnia z Jastrzębia (Ziemia Chełmińska) z dwurożnym kowadłem z 1846 r. i zewnętrzną klatką do podkuwania narowistych koni, drewniana remiza strażacka oraz zagroda rybacka z barką (sadzówką) zacumowaną na stawie.
Wystawa w Arsenale z 1824 roku: „Tajemnice codzienności”
Zwiedzanie Muzeum Etnograficznego to nie tylko spacer pod gołym niebem. Sercem instytucji jest stojący przy wejściu okazały, klasycystyczny gmach dawnego pruskiego Arsenału (wozowni artyleryjskiej) zbudowanego w 1824 roku, połączony z modernistycznym pawilonem wystawienniczym.
We wnętrzach Arsenału czeka na Ciebie znakomicie zaaranżowana wystawa stała pt. „Tajemnice codzienności. Kultura ludowa i jej pogranicza od Kujaw do Bałtyku (1850–1950)”. Zamiast nudnych gablot zobaczysz tu opowieść o życiu dawnych mieszkańców wsi i małych miasteczek: od narodzin i dzieciństwa, przez pracę na roli, tradycyjne rzemiosło, targowiska i wiejską szkołę, aż po wesela, barwne stroje odświętne, medycynę ludową i wierzenia o końcu świata. Równolegle w pawilonie prezentowane są angażujące wystawy czasowe, łączące etnografię ze sztuką współczesną, fotografią i nurtem art brut.
Kim była prof. Maria Znamierowska-Prüfferowa — twórczyni i patronka muzeum?
Nie byłoby toruńskiego skansenu, gdyby nie niezwykła energia i upór jednej kobiety — prof. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej (1898–1990). Swoją pasję do etnologii i tradycyjnego rybołówstwa rozwinęła przed wojną w Wilnie na Uniwersytecie Stefana Batorego (gdzie pracowała pod kierunkiem wybitnych profesorów: Cezarii Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowej oraz Kazimierza Moszyńskiego).
- Z Wilna do Torunia (1945–1946): Po zakończeniu II wojny światowej dr Maria Znamierowska-Prüfferowa przyjechała w lipcu 1945 roku jednym z transportów repatriacyjnych z Wilna do Torunia, by współtworzyć Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Już w 1946 roku założyła Dział Etnograficzny w Muzeum Miejskim w Ratuszu Staromiejskim, ruszając z zespołem w teren, by ratować ginące pamiątki kultury ludowej.
- Narodziny samodzielnego muzeum i skansenu (1959 r.): Dzięki jej determinacji władze miasta przekazały etnografom budynek dawnego Arsenału oraz teren Bastionu św. Wawrzyńca. 1 stycznia 1959 roku oficjalnie rozpoczęło działalność samodzielne Muzeum Etnograficzne w Toruniu, przy którym krok po kroku realizowano jej największe marzenie: muzeum „pod gołym niebem”.
- Nadanie imienia patronki (15 grudnia 1999 r.): W uznaniu jej gigantycznych zasług, podczas uroczystego jubileuszu 40-lecia placówki w grudniu 1999 roku instytucja otrzymała oficjalną nazwę: Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu.
Nie tylko centrum! Odkryj dwa pozostałe skanseny Muzeum: w Kaszczorku i Wielkiej Nieszawce
Jako mieszkaniec Torunia zdradzę Ci świetny pomysł na dłuższą wycieczkę (zwłaszcza rowerową!): skansen przy Wałach gen. Sikorskiego to nie jedyne miejsce pod opieką naszego Muzeum Etnograficznego. Instytucja prowadzi jeszcze dwa niezwykle malownicze parki etnograficzne nad wodą:
1. Park Etnograficzny w Kaszczorku
Położony na wschodnim skraju Torunia (w zielonej części dzielnicy Kaszczorek, tuż nad rzeką Drwęcą) kameralny skansen skupia się na kulturze rybacko-rolniczej. Zobaczysz tu ponadstuletnią chatę rybacką in situ, stodołę, suszarnie sieci, łodzie rzeczne oraz największy zabytek w zbiorach muzeum — drewniany prom przewozowy „Jan”.
2. Olenderski Park Etnograficzny w Wielkiej Nieszawce
Otwarty w maju 2018 roku, zaledwie 10 km na zachód od mostu im. J. Piłsudskiego (prowadzi tam wygodna ścieżka rowerowa wzdłuż ul. Nieszawskiej!). To pierwszy w Polsce skansen poświęcony osadnictwu olenderskiemu i mennonitom. Na terenie 5 ha zobaczysz trzy wielkie zagrody nadwiślańskie z XVIII i XIX wieku (z Gutowa, Niedźwiedzia i Kaniczek) oraz autentyczny cmentarz mennonicki.
🌿 Wskazówka od mieszkańca: Jeśli planujesz wizytę w Toruniu wiosną, latem lub wczesną jesienią, koniecznie sprawdź kalendarz wydarzeń na stronie muzeum! W skansenie w centrum miasta regularnie odbywają się słynne kiermasze i jarmarki sztuki ludowej, rodzinne warsztaty rzemiosła (garncarstwa, tkactwa, plecionkarstwa), koncerty muzyki tradycyjnej oraz pokazy dawnych zajęć gospodarskich, podczas których w kuźni rozpalane jest palenisko.
Informacje praktyczne (2026): adres, godziny otwarcia, bilety i dojazd
Muzeum Etnograficzne w Toruniu
• Lipiec–sierpień: wt, czw–nd 10:00–18:00, śr 9:00–16:00
• Maj, czerwiec, wrzesień: wt, czw 9:00–17:00, śr 9:00–16:00, pt–nd 10:00–18:00
• Październik–kwiecień: wt–pt 9:00–16:00, sob–nd 10:00–16:00 (skansen w zimie do 15:00)
• Poniedziałek: nieczynne.
• Park Etnograficzny: 20 zł normalny / 14 zł ulgowy / 40 zł rodzinny
• W środy wstęp na wystawy stałe bezpłatny! (dzieci do lat 7 zawsze gratis)
etnomuzeum.pl → | tel. 56 622 80 91
Najczęstsze pytania o Muzeum Etnograficzne i Skansen w Toruniu (FAQ)
Gdzie dokładnie znajduje się skansen w Toruniu i jak do niego trafić ze Starówki?
Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej wraz z Parkiem Etnograficznym (skansenem) mieści się w ścisłym centrum Torunia przy ul. Wały gen. Sikorskiego 19 — zaledwie 450 metrów (około 5 minut spacerem) na północ od Rynku Staromiejskiego. Kompleks leży w zielonym pasie plant na dawnym Bastionie św. Wawrzyńca, tuż pomiędzy salą koncertową CKK Jordanki, gmachem CSW a Rynkiem Nowomiejskim.
W jaki dzień wstęp do Muzeum Etnograficznego i skansenu w Toruniu jest bezpłatny?
Dniem bezpłatnego wstępu na wystawy stałe (w tym do Parku Etnograficznego w centrum Torunia) jest środa. Dodatkowo dzieci do 7. roku życia zwiedzają wszystkie wystawy muzeum bezpłatnie przez cały tydzień.
Ile kosztują bilety do skansenu w Toruniu w 2026 roku i ile czasu zajmuje zwiedzanie?
Bilet normalny do samego Parku Etnograficznego (lub na wystawę stałą) kosztuje około 20 zł, bilet ulgowy 14 zł, a bilet rodzinny (2 dorosłych + 2 dzieci) 40 zł. Dostępny jest również korzystny bilet łączony na wszystkie wystawy stałe i skansen (ok. 28 zł normalny, 20 zł ulgowy, 53 zł rodzinny). Na spokojny spacer po skansenie i zwiedzenie wnętrz chałup warto zarezerwować około 1–1,5 godziny, a łącznie z wystawą w budynku Arsenału — od 2 do 2,5 godziny.
Jakie zabytkowe budynki można zobaczyć w toruńskim skansenie?
Na obszarze 1,7 hektara w Parku Etnograficznym w Toruniu zgromadzono 19 autentycznych obiektów architektury drewnianej i glinianej z XVIII, XIX i początku XX wieku, przeniesionych z Kujaw, Kaszub, Kociewia, Borów Tucholskich, Ziemi Chełmińskiej i Ziemi Dobrzyńskiej. Największe atrakcje to: wiatrak koźlak z Wójtówki (1896 r.), młyn wodny ze Strzyg, kuźnia z Jastrzębia z kowadłem z 1846 r., bezkominowa kurna chałupa z Lasek, bielona zagroda kujawska z Rakutowa, chata kociewska ze Skórzenna, zagroda kaszubska, remiza strażacka oraz zagroda rybacka z barką na stawie.
Czy do wnętrz wiejskich chat i wiatraka w skansenie można wchodzić?
Tak! W sezonie wiosenno-letnim (od połowy kwietnia do końca września/października) wnętrza zabytkowych chałup, kuźni, młyna oraz dolna kondygnacja wiatraka koźlaka są otwarte dla zwiedzających. W środku zobaczysz oryginalne meble, malowane skrzynie posagowe, piece chlebowe, narzędzia rzemieślnicze i aranżacje pokazujące codzienne życie dawnych rodzin wiejskich. W okresie zimowym obiekty ogląda się z zewnątrz podczas spaceru po parku.
Czym różni się skansen w centrum Torunia od skansenów w Kaszczorku i Wielkiej Nieszawce?
Muzeum Etnograficzne w Toruniu posiada aż trzy parki etnograficzne. Główny Park Etnograficzny przy Wałach gen. Sikorskiego 19 w centrum miasta prezentuje przekrój budownictwa ludowego z sześciu regionów północnej Polski. Drugi oddział — Park Etnograficzny w Kaszczorku (ul. Turystyczna 130, na wschodnim skraju Torunia u ujścia Drwęcy do Wisły) — skupia się na dawnym rybołówstwie rzecznym i prezentuje m.in. wielki prom rzeczny „Jan”. Trzeci oddział — Olenderski Park Etnograficzny w Wielkiej Nieszawce (ul. Mennonitów 14, po drugiej stronie Wisły) — to pierwszy w Polsce skansen poświęcony kulturze osadników olenderskich i mennonitów.