Katedra św. Janów w Toruniu – Dzwon Tuba Dei, Wieża i Chrzcielnica Kopernika

Data ostatniej aktualizacji: 08.09.2026

1500 r. Data odlania Tuba Dei

7 238 kg Masa dzwonu Tuba Dei

1473 r. Chrzest Mikołaja Kopernika

52 m Wysokość wieży katedralnej

Monumentalna gotycka wieża Katedry św. Janów w Toruniu widziana z ulicy Żeglarskiej — Gotycka Katedra św. Janów w Toruniu widziana od Bulwarów Filadelfijskich (fot. własna)

Spacer z Rynku Staromiejskiego w dół urokliwej ulicy Żeglarskiej ku Wiśle to jeden z najbardziej klimatycznych momentów podczas zwiedzania Starówki. Z każdym krokiem gotycka Katedra św. Janów w Toruniu dosłownie rośnie w oczach! Przez setki lat to właśnie w jej ceglanych murach tętniło duchowe serce miasta — witano tu z honorami polskich królów, chrzczono Mikołaja Kopernika, a głęboki ton dzwonu Tuba Dei niósł się kilometrami po Wiśle, witając flisaków i kupców przybijających do toruńskiego nabrzeża.

Gotycka architektura

Cztery etapy budowy: jak rosła toruńska fara

Dzisiejsza Katedra św. Janów w Toruniu nie powstała od razu w obecnym, monumentalnym kształcie. Jej wznoszenie trwało ponad dwa stulecia i szło w parze z dynamicznym bogaceniem się hanzeatyckiego Torunia. W historii budowy świątyni badacze architektury wyróżniają cztery kluczowe etapy:

I faza • I poł. XIII w.

Pierwsza świątynia

Niedługo po przeniesieniu miasta na obecne miejsce (ok. 1236 r.) wzniesiono niewielki, jednonawowy kościół z prostokątnym prezbiterium, bez wieży.

II faza • przełom XIII/XIV w.

Pierwszy kościół halowy

W miarę jak rósł kupiecki majątek Torunia, pierwotną budowlę rozebrano i wzniesiono znacznie większy, trójnawowy kościół halowy o niższych niż dzisiejsze ścianach.

III faza • I poł. XIV w.

Wydłużone prezbiterium

Powstaje zachowane do dziś monumentalne, wieloboczne prezbiterium ze sklepieniem gwiaździstym oraz rozpoczyna się budowa dolnych partii zachodniej wieży.

IV faza • XV w. (do ok. 1473 r.)

Dzisiejsza wielka hala

Zasadnicza przebudowa korpusu na wielką halę o wysokości 27 m, wciągnięcie przypór do środka (tworzących wieniec kaplic) oraz nadbudowa wieży do 52 metrów.

Gdy kończono czwarty etap prac — dokładnie w okresie narodzin i chrztu Mikołaja Kopernika (1473 r.) — farna świątynia zyskała kształt, który zachwyca do dziś. W przeciwieństwie do pofranciszkańskiego Kościoła Mariackiego, w którym surowa reguła zakonna zabraniała budowy dzwonnicy, miejska fara św. Janów otrzymała potężną wieżę będącą nie tylko dzwonnicą, ale i miejską strażnicą.

Zegar z „Palcem Bożym” dla flisaków

Zadzierając głowę wysoko na południową elewację wieży (od strony Wisły), dostrzeżesz słynny zegar flisaczy. Posiada on tylko jedną wskazówkę zakończoną dłonią z wyprostowanym palcem — zwaną „Palcem Bożym” (Digitus Dei). Umieszczono go tam z myślą o sternikach i flisakach spławiających towary Wisłą, którzy mogli bez trudu odczytać godzinę z dużej odległości.

Co kryje wnętrze?

Skarby Katedry: chrzcielnica Kopernika i królewskie serce

Wysokie, gotyckie wnętrze świątyni kryje pamiątki o pierwszorzędnym znaczeniu dla historii Torunia i całego kraju:

Luty 1473 r.

Kaplica i chrzcielnica Kopernika

W Kaplicy Kopernikowskiej stoi oryginalna, gotycka chrzcielnica z XIII wieku, przy której ochrzczono Mikołaja Kopernika. Obok znajduje się kamienne popiersie astronoma wykonane w 1766 roku przez Wojciecha Rojowskiego oraz wczesne epitafium z około 1580 roku.

Królewska pamiątka

Serce króla Jana Olbrachta

Król Jan Olbracht zmarł w 1501 roku w toruńskim Ratuszu Staromiejskim. Zgodnie z tradycją ciało monarchy spoczęło na Wawelu, lecz jego serce złożono uroczyście w prezbiterium toruńskiej fary, gdzie do dziś upamiętnia je renesansowe epitafium.

Sztuka gotyku

Tryptyk św. Wolfganga

Cenny gotycki ołtarz szafiasty z około 1500 roku, przypisywany toruńskiemu warsztatowi snycerskiemu. W szafie głównej podziwiać można pełnoplastyczne figury świętych Wolfganga, Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty.

Średniowiecze

Płyta Jana von Soest i freski

Unikatowa, rytowana płyta nagrobna burmistrza Jana von Soest i jego żony Małgorzaty z około 1360 roku. Na ścianach prezbiterium zachowały się monumentalne średniowieczne malowidła przedstawiające Sąd Ostateczny.

Średniowieczny kolos

Dzwon Tuba Dei: Trąba Boża z toruńskiej wieży

W wieży katedralnej zawieszony jest jeden z najcenniejszych zabytków ludwisarstwa w Europie — dzwon Tuba Dei (Trąba Boża). Z łacińskiej inskrypcji na jego kloszu znamy dokładny dzień jego narodzin: 22 września 1500 roku. Przez stulecia odlanie dzwonu przypisywano toruńskiemu odlewnikowi Marcinowi Schmidtowi, choć część badaczy wskazuje na warsztat norymberski. Tuba Dei pozostaje największym i najcięższym średniowiecznym dzwonem w Polsce oraz jednym z największych dzwonów historycznych w tej części kontynentu.

ok. 7 238 kg Masa klosza (z sercem ok. 7,5 t)

2,27 m Średnica dolnej krawędzi

2,00 m Wysokość dzwonu z koroną

ok. 200 kg Waga serca dzwonu

Klosz dzwonu zdobi gotycka inskrypcja majuskułowa oraz cztery płaskorzeźby przedstawiające świętych orędowników: św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelistę (patronów fary), a także św. Barbarę i św. Katarzynę. Łaciński napis na wieńcu głosi: „Roku Pańskiego 1500, 22 września, ja, Trąba Boża, ku chwale Boga i świętych Janów Chrzciciela i Ewangelisty, patronów tego kościoła, zostałam sporządzona”.

Jak wciągnięto dzwon na wieżę?

Wciągnięcie ponad 7-tonowego kolosa na wieżę na początku XVI wieku wymagało niezwykłego kunsztu ciesielskiego i inżynieryjnego. Zbudowano wówczas potężną rampę z drewnianych bali, po której dzwon przetaczano w górę za pomocą lin, wielokrążków i kołowrotów napędzanych siłą rąk toruńskich rzemieślników oraz koni.

Legenda o końcu świata

Z fundacją dzwonu wiąże się znane miejskie podanie. Według legendy torunianie obawiali się nadejścia Sądu Ostatecznego w jubileuszowym 1500 roku. Aby ubłagać Boga i odwrócić zapowiadany kataklizm, mieszkańcy ufundowali dzwon o czystym, potężnym głosie, który miał sięgnąć niebios. Dźwięk dzwonu obwieścił ocalenie miasta, a zbieżność dat utrwaliła tę opowieść w tradycji Torunia.

Dzwon cudem uniknął zagłady w 1703 roku, w czasie oblężenia Torunia przez wojska szwedzkie Karola XII. Najeźdźcy zrabowali wówczas dzwony z innych świątyń (m.in. ze świątyni św. Jakuba), lecz Tuba Dei ocalała dzięki radzie miejskiej, która zebrała i wypłaciła Szwedom wysoką kontrybucję pieniężną, ratując zabytek przed zrzuceniem z wieży i przetopieniem.

Galeria zdjęć

Katedra św. Janów w kadrze

Zobacz gotycką farę z różnych perspektyw toruńskiej Starówki oraz jej najbardziej charakterystyczne detale architektoniczne:

Widok na wieżę Katedry św. Janów w Toruniu od strony Bramy Żeglarskiej — Perspektywa od strony Bramy Żeglarskiej — gotycka bryła katedry zamykająca południową oś ulicy Żeglarskiej

Panorama toruńskiej Starówki z potężną bryłą Katedry św. Janów widziana z wieży Ratusza Staromiejskiego — Monumentalna wieża i dach katedry górujące nad staromiejskimi dachami — ujęcie z wieży Ratusza Staromiejskiego

Katedra św. Janów w Toruniu widziana wzdłuż traktu ulicy Żeglarskiej — Zabytkowa ulica Żeglarska prowadząca spacerowiczów prosto pod ceglane mury katedralne

Zegar flisaczy z jedną wskazówką Palec Boży na południowej ścianie wieży Katedry św. Janów — Słynny zegar flisaczy (Digitus Dei) z jedną wskazówką zakończoną wyprostowanym palcem dłoni

Praktyczny przewodnik

Wejście na wieżę i informacje praktyczne

Katedra jest udostępniana turystom w określonych godzinach, zależnych od sezonu (głównie od 1 kwietnia do 31 października) oraz nabożeństw. Przed wizytą warto uwzględnić poniższe wskazówki:

Zwiedzanie wnętrza: Wejście do katedry jest bezpłatne. W czasie mszy świętych i nabożeństw zwiedzanie turystyczne nie jest prowadzone.
Wspinaczka na wieżę z dzwonem Tuba Dei: Wejście na wieżę jest biletowane. Aktualny bilet normalny kosztuje 22 zł, a bilet ulgowy 17 zł (bilety do nabycia przy wejściu na wieżę).
Taras widokowy: Na górę prowadzi ponad 200 stopni. Mijając zawieszony dzwon Tuba Dei, wchodzi się na taras widokowy na szczycie wieży, skąd rozciąga się panorama Starego Miasta, Rynku i doliny Wisły.

Wskazówka spacerowa

Tuż obok katedry odchodzi ulica Kopernika, przy której pod numerami 15/17 mieści się Dom Mikołaja Kopernika. Z kolei skręcając w zaciszną ulicę Ciasną, dotrzesz do historycznych zaułków biegnących wzdłuż dawnych linii murów obronnych.

Dawny Toruń

Katedra św. Janów na starych fotografiach

Zobacz, jak toruńska fara prezentowała się na archiwalnych pocztówkach ze zbiorów Kujawsko-Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej:

Lokalizacja i dojazd

Gdzie znajduje się Katedra św. Janów?

Świątynia stoi przy skrzyżowaniu ulicy Żeglarskiej i św. Jana, w połowie drogi między Rynkiem Staromiejskim a Bulwarem Filadelfijskim i Bramą Żeglarską.

Informacje praktyczne

ul. Żeglarska 16, 87-100 Toruń (strefa piesza Starówki)

Wstęp do kościoła wolny; wejście na wieżę: 22 zł normalny / 17 zł ulgowy

Najbliższy parking: Bulwar Filadelfijski pod mostem lub Plac Rapackiego (ok. 5 min pieszo). Zobacz nasz poradnik o parkingach.

Pytania i odpowiedzi

Najczęstsze pytania o Katedrę św. Janów w Toruniu

Dlaczego Katedra św. Janów w Toruniu jest tak ważna?

To jedna z najstarszych i najważniejszych świątyń Torunia. Przez stulecia pełniła rolę kościoła farnego toruńskich mieszczan, była miejscem oficjalnych wizyt polskich królów oraz świątynią, w której w 1473 roku ochrzczono Mikołaja Kopernika. W filarze prezbiterium pochowano także serce króla Jana Olbrachta.

Czym jest dzwon Tuba Dei i kiedy można go usłyszeć?

Tuba Dei (Trąba Boża) to jeden z największych średniowiecznych dzwonów w Europie. Został odlany w Toruniu w 1500 roku, waży ponad 7,2 tony i ma około 2,17 m średnicy. Obecnie dzwon odzywa się jedynie kilka razy w roku podczas najważniejszych świąt kościelnych i uroczystości miejskich, ale można go obejrzeć z bliska podczas wejścia na wieżę katedralną.

Dlaczego zegar na wieży katedralnej ma tylko jedną wskazówkę?

Zegar na południowej elewacji wieży od strony Wisły to tzw. zegar flisaczy. Posiada jedną wskazówkę zakończoną dłonią z wyprostowanym palcem, zwaną „Palcem Bożym” (Digitus Dei). Umieszczono go tak, aby flisacy i kupcy płynący Wisłą mogli z dużej odległości bez problemu odczytać godzinę.

Czy można wejść na wieżę Katedry św. Janów w Toruniu?

Tak, wieża katedralna jest udostępniana dla zwiedzających w sezonie turystycznym. Po pokonaniu ponad 200 schodów turyści mijają potężny dzwon Tuba Dei i docierają na taras widokowy na wysokości 52-metrowej wieży, skąd roztacza się panorama Starówki oraz doliny Wisły.

Ile kosztują bilety i jak wygląda zwiedzanie Katedry?

Wejście do wnętrza katedry jest bezpłatne (kościół jest udostępniany turystom w wyznaczonych godzinach poza czasem odprawiania nabożeństw). Płatne jest wejście na wieżę katedralną z dzwonem Tuba Dei – aktualny bilet normalny kosztuje 22 zł, a ulgowy 17 zł.

Katedra św. Janów w Toruniu: fara królów i dzwonu Tuba Dei