Kościół Wniebowzięcia NMP w Toruniu: gotycki olbrzym bez wieży
Wystarczy zrobić kilkadziesiąt kroków z północno-zachodniego narożnika Rynku
Staromiejskiego, by stanąć przed jedną z najbardziej imponujących świątyń w Polsce. Kościół
Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Toruniu (Kościół Mariacki) zachwyca strzelistą
bryłą
z czerwonej cegły i potężnymi sklepieniami zawieszonymi niemal 27 metrów nad ziemią. W jego chłodnych,
majestatycznych murach kryje się niezwykła historia franciszkańskiej pokory, średniowieczne freski oraz
grobowiec szwedzkiej królewny Anny Wazówny.
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Toruniu przy ul. Panny Marii (fot. własna)
Dla wielu osób pierwsze spojrzenie na Kościół Mariacki w Toruniu
bywa niemałym zaskoczeniem. Potężny, strzelisty gmach z czerwonej cegły wznosi się wysoko ponad dachy
kamienic,
ale... nie posiada tradycyjnej wieży dzwonniczej! Gdy jednak przekroczysz jego próg, onieśmieli Cię
ogrom
przestrzeni. To jeden z najwyższych gotyckich kościołów halowych w Europie, w którym przez wieki
krzyżowały
się losy zakonników, królów, uczonych i mieszczan.
Tajemnica architektury
Dlaczego tak wielki kościół nie ma dzwonnicy?
Odpowiedź na tę zagadkę tkwi w historii pierwszych gospodarzy tego miejsca. Świątynię
wznieśli franciszkanie, sprowadzeni do Torunia już w 1239 roku, zaledwie kilka lat po
lokacji miasta. Byli
oni zakonem żebraczym, którego reguła nakazywała bezwzględne ubóstwo, skromność i wyrzeczenie się
doczesnego
błysku.
Średniowieczne przepisy zakonu surowo zabraniały franciszkanom wznoszenia okazałych,
wysokich wież dzwonniczych, które uznawano za przejaw pychy i próżności. Zamiast potężnej dzwonnicy dach
świątyni zwieńczono jedynie trzema smukłymi, ażurowymi wieżyczkami (sygnaturkami), w których wisiały
małe
dzwony wzywające braci na modlitwę.
Skromność na zewnątrz, potęga w środku
Choć franciszkanie nie mogli wybudować wieży, to nikt nie zabraniał im wznieść świątyni o
niezwykłej kubaturze! Powstał kościół trzynawowy, którego nawa główna szybuje w górę na niemal
27
metrów. Wchodząc do środka, ma się wrażenie, jakby ceglane filary i gwiaździste
sklepienia
przenosiły cały ciężar budowli wprost ku niebiosom.
Co kryje wnętrze?
Najcenniejsze zabytki Kościoła Mariackiego
Wnętrze kościoła to prawdziwy skarbiec sztuki od średniowiecza po barok. Promienie słońca
wpadające przez wysokie, gotyckie okna rozświetlają detale, obok których nie można przejść obojętnie:
XIV wiek
Średniowieczne malowidła ścienne
Na południowej ścianie prezbiterium i nawy bocznej zachowały się unikatowe freski z około
1380–1390
roku przedstawiające świętych i sceny biblijne w gotyckich obramieniach architektonicznych.
Unikat w Polsce
Dębowe stalle franciszkańskie
Ustawione w prezbiterium rzeźbione ławy z przełomu XIV i XV wieku to jedne z najstarszych i
najpiękniejszych gotyckich stalli zachowanych w naszym kraju. Zobacz kunszt dawnych snycerzy!
Barok
Rzeźbiona ambona i prospekt organowy
Bogato zdobiona, wczesnobarokowa ambona z 1605 roku oraz monumentalny prospekt organowy
zachwycają
niezwykłą precyzją snycerki i złoceń z epoki nowożytnej.
Królewski ślad
Mauzoleum Anny Wazówny
Wspaniały, renesansowo-barokowy grobowiec szwedzkiej królewny z 1636 roku, wykonany z czarnego
marmuru
i alabastru, z rzeźbioną postacią klęczącej monarchini.
Królewska tajemnica
Mauzoleum Anny Wazówny: Dlaczego królewna spoczęła w Toruniu?
Królewna Anna Wazówna była postacią niezwykłą — siostrą króla Polski
Zygmunta III
Wazy, kobietą wszechstronnie wykształconą, znawczynią botaniki, zielarstwa i protektorką uczonych. Była
jednak
także gorliwą protestantką (luteranką).
Gdy zmarła w 1625 roku na zamku w Brodnicy, katolicki kler na czele z prymasem stanowczo
sprzeciwił się jej pochówkowi w królewskiej nekropolii w Katedrze na Wawelu w Krakowie. Przez ponad 10
lat
jej trumna czekała na godny spoczynek.
Dopiero jej bratanek, król Władysław IV Waza, nakazał zorganizowanie
oficjalnego,
pompatycznego pogrzebu z honorami królewskimi. Wybór padł na Toruń, który słynął z tolerancji
religijnej, a
Kościół Mariacki był wówczas główną świątynią toruńskich luteran. 16 lipca 1636 roku odbył się tu jeden
z
najwspanialszych pogrzebów w dziejach miasta.
Tajemnica otwarcia grobowca w XX wieku
W 1994 roku toruńscy naukowcy i archeolodzy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika otworzyli grobowiec
Wazówny w celu prac konserwatorskich. Badania potwierdziły niezwykłą dbałość o szczegóły:
królewna
została pochowana w jedwabnej szacie ze srebrną koroną na głowie, a zrekonstruowane wówczas
insygnia
można dziś podziwiać w toruńskich zbiorach muzealnych.
Informacje praktyczne
Jak zwiedzać Kościół Mariacki w Toruniu?
Dostępność: Świątynia jest kościołem parafialnym czynnym codziennie. Wstęp do
środka
jest bezpłatny. Zwiedzanie turystyczne należy planować poza godzinami odprawiania mszy świętych.
Gdzie spojrzeć? Koniecznie spójrz w górę na gwiaździste sklepienia oraz odszukaj w
prezbiterium alabastrową postać Anny Wazówny.
Położenie: Kościół znajduje się tuż przy Rynku Staromiejskim — idąc z placu w
stronę Gmachu Poczty Głównej, wejście do świątyni masz po prawej stronie.
Galeria zdjęć
Kościół Mariacki w obiektywie
Zobacz z bliska monumentalną ceglaną architekturę gotycką oraz niezwykłe wnętrza
toruńskiej świątyni pofranciszkańskiej:
Perspektywa z Rynku Staromiejskiego — potężny szczyt kościoła górujący nad zabytkowymi
kamienicami
Gotycka fasada świątyni — surowa czerwona cegła, wysmukłe blendy i charakterystyczne
sygnaturki zamiast dzwonnicy
Monumentalna bryła świątyni od strony dawnych zabudowań klasztoru franciszkanów
Gwiaździste sklepienia gotyckie zawieszone niemal 27 metrów nad posadzką kościoła
Gra świateł w prezbiterium — wysokie ostrołukowe okna z barwnymi witrażami
Prezbiterium z ołtarzem głównym oraz zabytkowymi, dębowymi stallami
franciszkańskimi
Toruń na starej fotografii
Kościół Mariacki na dawnych pocztówkach
Zobacz, jak gotycka świątynia i jej ołtarz prezentowały się na zabytkowych fotografiach ze
zbiorów Kujawsko-Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej:
Domena publiczna
Kościół Wniebowzięcia NMP
Domena publiczna
Wnętrze i ołtarz kościoła
Źródło i prawa do grafiki: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa, domena
publiczna.
Lokalizacja i dojazd
Gdzie znajduje się Kościół Mariacki?
Świątynia stoi przy ulicy Panny Marii 2, zaledwie kilkadziesiąt metrów od płyty Rynku Staromiejskiego i Ratusza.
Informacje praktyczne
ul. Panny Marii 2, 87-100 Toruń (strefa piesza Starówki)
Wstęp bezpłatny; zwiedzanie poza godzinami mszy świętych
Najbliższy parking: Plac św. Katarzyny lub Plac Rapackiego. Zobacz nasz poradnik parkingowy.
Pytania i odpowiedzi
Najczęstsze pytania o Kościół Mariacki w Toruniu
Dlaczego Kościół Mariacki w Toruniu nie ma wysokiej wieży?
Kościół wznieśli franciszkanie – zakon żebraczy, którego surowa reguła nakazywała ubóstwo i pokorę. Przepisy zakonne zabraniały budowania okazałych, wyniosłych wież dzwonniczych. Zamiast potężnej dzwonnicy dach świątyni zdobią trzy smukłe, gotyckie wieżyczki (sygnaturki).
Kim była Anna Wazówna i dlaczego spoczęła w Toruniu, a nie na Wawelu?
Królewna Anna Wazówna była siostrą polskiego króla Zygmunta III Wazy i gorliwą luteranką. Z powodów religijnych nie mogła zostać pochowana w królewskiej nekropolii w Katedrze Wawelskiej w Krakowie. W 1636 roku jej bratanek, król Władysław IV, wyprawił jej uroczysty, królewski pogrzeb w protestanckim wówczas kościele Mariackim w Toruniu, gdzie wzniesiono jej piękne, barokowe mauzoleum z alabastru.
Jak wysokie są nawy w Kościele Wniebowzięcia NMP w Toruniu?
Nawa główna wznosi się na imponującą wysokość niemal 27 metrów. Czyni to Kościół Mariacki w Toruniu jednym z najwyższych gotyckich kościołów halowych w całej Polsce i Europie Środkowej.
Co najcenniejszego warto zobaczyć wewnątrz świątyni?
Do najwspanialszych zabytków należą: XIV-wieczne gotyckie malowidła ścienne (freski z ok. 1380 r.), monumentalne dębowe stalle franciszkańskie z przełomu XIV i XV wieku, wczesnobarokowa rzeźbiona ambona z 1605 roku oraz alabastrowy nagrobek Anny Wazówny.
Czy wstęp do Kościoła Mariackiego w Toruniu jest płatny?
Nie, wstęp do kościoła jest bezpłatny. Wnętrze można zwiedzać codziennie poza godzinami odprawiania nabożeństw i mszy świętych.
Dokąd iść dalej?
Po wyjściu z Kościoła Mariackiego możesz kontynuować spacer po toruńskiej
Starówce:
